Warunkowe przedterminowe zwolnienia w pierwszym półroczu 2026 r.

Liczby, od których warto zacząć

Zestawienie dotyczy okresu od 1 stycznia do 30 czerwca 2026 r. Obejmuje 11 sądów okręgowych mających siedziby w 8 województwach. Daje punkt odniesienia dla trzech sądów z województwa łódzkiego, ale nie jest rankingiem wszystkich regionów. Procenty obliczono na podstawie urzędowych formularzy MS-S10o; sposób liczenia opisuję dalej.

Co znajduje się w tych statystykach

Podstawą analizy jest dział 7.2 formularza MS-S10o, przede wszystkim wiersz 01 oraz wiersze pokazujące, kto zainicjował postępowanie. Sąd wykazuje tam rozstrzygnięcia uwzględnione i nieuwzględnione. Nie jest to spis osób zwolnionych z więzienia. Nie jest to również liczba wszystkich wniosków, które wpłynęły w danym półroczu, ani wszystkich spraw wykonawczych zakończonych przez sąd.

Odsetek uwzględnień otrzymałam przez podzielenie liczby rozstrzygnięć uwzględnionych przez sumę uwzględnionych i nieuwzględnionych. Przy zestawieniu kilku sądów najpierw zsumowałam liczbę decyzji, a dopiero potem wyliczyłam procent. Średnia z samych procentów sądowych dawałaby inny, mylący wynik.

Dział 5.4 obejmuje zwolnienia dotyczące kary wykonywanej w systemie dozoru elektronicznego. Te same decyzje trafiają także do działu 7.2, dlatego można je odjąć, jeśli chcemy osobno przyjrzeć się pozostałym sprawom. Wyniku po takim odjęciu nadal nie wolno nazywać liczbą wyjść z więzienia. Wśród tych spraw może być osoba korzystająca z przerwy w karze, a data postanowienia nie musi być datą faktycznego opuszczenia jednostki.

Trzeba też uważać na słowo „łódzkie”. O właściwości sądu penitencjarnego decyduje co do zasady miejsce pobytu skazanego, nie jego dawny adres. Łączny wynik Łodzi, Piotrkowa i Sieradza mówi więc o pracy tych sądów. Nie opisuje mieszkańców województwa łódzkiego. Okręg sądowy, okręg Służby Więziennej i granice województwa nie są tym samym podziałem. [12]

Łódź, Piotrków Trybunalski i Sieradz

Dane: sprawozdania MS-S10o za pierwsze półrocze 2026 r., działy 7.2 i 5.4. [1–3]

Po oddzieleniu SDE Łódź wykazuje 39 uwzględnień w 256 rozstrzygnięciach, czyli 15,2%. W Piotrkowie jest to 18 z 46, czyli 39,1%, a w Sieradzu 36 ze 135, czyli 26,7%. Bez tego rozdzielenia otrzymalibyśmy odpowiednio 19,2%, 51,7% i 29,3%. Piotrków jest dobrym przykładem, jak bardzo skład spraw wpływa na wynik: 14 z 60 rozstrzygnięć dotyczy tam SDE.

Różnica między Łodzią a Piotrkowem po wyłączeniu SDE wynosi 23,9 punktu procentowego. Warto ją zbadać. Sama tabela nie pozwala jednak stwierdzić, że sądy inaczej traktują osoby w podobnej sytuacji. W Piotrkowie porównywana grupa obejmuje 46 rozstrzygnięć, w Łodzi 256. Nie wiemy, jak rozkładały się rodzaje czynów, długość kar i wcześniejsze skazania ani w którym momencie wykonywania kary składano wnioski.

Sieradz leży pomiędzy tymi wynikami. Aby wyjaśnić rozbieżność, trzeba byłoby zajrzeć do spraw: sprawdzić opinie o skazanych, przygotowanie do wyjścia i uzasadnienia odmów. Dopiero porównanie podobnych sytuacji pokazałoby, czy różnica wiąże się z praktyką sądu, czy przede wszystkim z tym, jakie sprawy do niego trafiły.

Co wynika z porównania

W trzech sądach z siedzibami w województwie łódzkim uwzględniono po wyłączeniu SDE około jedną piątą rozstrzygnięć dotyczących warunkowego zwolnienia. Między samymi sądami widać znaczną rozpiętość. Tyle można powiedzieć na podstawie formularzy. Nie wiadomo z nich, ilu różnych skazanych dotyczyły decyzje ani o ile wcześniej osoby te faktycznie opuściły izolację.

Dlatego wyniku Łodzi nie przedstawiałabym jako „szansy” konkretnego klienta. Nie nazywałabym też sądu najostrzejszym w Polsce. W tej analizie nie ma danych ze wszystkich sądów, a procent nie uwzględnia okoliczności poszczególnych spraw.

Kto składa wniosek i jak zmienia się wynik

W tej części również oddzieliłam SDE, odejmując odpowiednie wiersze działu 5.4. Szczegół ma znaczenie zwłaszcza w Łodzi: spośród 15 spraw SDE 14 pochodziło z wniosku skazanego lub obrońcy, a jedna z wniosku kuratora. Nie można wszystkich 15 odjąć od jednej kategorii. W trzech analizowanych formularzach wnioski dyrektorów zakładów karnych nie obejmowały spraw SDE. [1–3]

Wnioski skazanego lub obrońcy zostały uwzględnione 28 razy na 353 rozstrzygnięcia bez SDE, czyli w 7,9% przypadków. Dla wniosków dyrektorów wynik wyniósł 62 na 79, czyli 78,5%. To uderzająca różnica, ale nie jest porównaniem skuteczności adwokatów z administracją więzienną. Formularz nie rozdziela wniosków napisanych przez obrońcę od tych, które skazany złożył sam.

Znaczenie ma także moment, w którym dany podmiot decyduje się wystąpić do sądu. Dyrektor może kierować wniosek w sprawach, w których administracja już oceniła prognozę korzystnie. Skazany może złożyć go mimo nieprzychylnej opinii, zaraz po uzyskaniu formalnego uprawnienia albo zanim zbierze dokumenty dotyczące życia po zwolnieniu. To możliwe wyjaśnienia różnicy. Sam formularz nie pozwala ustalić, które z nich występuje i z jaką częstotliwością.

Prawo do złożenia wniosku przez skazanego i jego obrońcę nie zależy od tego, czy dyrektor zakładu również wystąpił z wnioskiem. Decyzję podejmuje sąd. Trzeba przy tym odróżnić pozytywną opinię administracji od wniosku samego dyrektora: sprawozdanie zapisuje inicjatora sprawy, a nie treść opinii o skazanym. [12]

Czego nie pokazuje formularz

Przed oceną praktyki sądu chciałabym sprawdzić przede wszystkim uzasadnienia odmów. Czy brakowało dokumentów o mieszkaniu lub pracy? Jak sąd oceniał postępy w terapii, wcześniejsze odmowy i zmianę zachowania? Jak długo czekano na posiedzenie, a jakie stanowisko zajęła administracja, gdy z wnioskiem wystąpił skazany? Bez tych informacji wysoki odsetek wniosków dyrektora łatwo pomylić z odpowiedzią na pytanie, na które statystyka wcale nie odpowiada.

Wybrane sądy poza województwem łódzkim

* Po odjęciu SDE w Koninie pozostają tylko dwa rozstrzygnięcia. Wiersz ten pokazuję dla kompletności, nie jako podstawę rankingu. Źródła: [1–11]. Region oznacza siedzibę sądu; tam, gdzie w tabeli jest jeden wybrany sąd, wynik nie opisuje całego województwa.

Dla wszystkich sądów okręgowych mających siedziby w województwie opolskim wynik bez SDE wynosi 28,7%, a w zachodniopomorskim 35,0%. W trzech sądach łódzkich jest to 21,3%. Różnice wynoszą odpowiednio około 7,5 i 13,8 punktu procentowego. Porównujemy jednak zbiory spraw rozpoznanych przez sądy, bez informacji pozwalających wyrównać ich skład. Miejsce zamieszkania skazanych również nie jest tu kryterium podziału.

W innych regionach zestawienie jest częściowe. Warszawa-Praga nie reprezentuje całego Mazowsza, podobnie jak Rzeszów całego Podkarpacia czy Gdańsk całego Pomorza. Spośród sądów ujętych na wykresie Łódź ma najniższy wynik, ale wykres nie obejmuje wszystkich sądów w kraju. Nie daje więc podstaw do krajowego rankingu.

Konin pokazuje jeszcze inny problem. W zestawieniu wszystkich spraw ma 14 pozytywnych rozstrzygnięć na 14. Dwanaście z nich dotyczy SDE. Po ich odjęciu zostają dwa rozstrzygnięcia. Procent 100 wygląda efektownie, lecz przy dwóch sprawach niemal nic nie mówi o praktyce dotyczącej osób odbywających karę poza tym systemem.

Wyniki poszczególnych sądów

Na wykresie zestawiłam odsetki po wyłączeniu SDE i podałam przy nich liczby rozstrzygnięć. Konin pozostaje w tabeli, ale jego dwóch spraw nie ma sensu stawiać na słupku obok sądów rozpoznających dziesiątki lub setki spraw. Źródła: [1–11]; obliczenia własne.

To sprawozdania administracyjne obejmujące wskazane półrocze, a nie próba losowo dobranych, podobnych do siebie spraw. Test statystyczny nie zastąpiłby wiedzy o tym, kto składał wnioski i w jakim stanie sprawa trafiła na posiedzenie. W formularzu nie ma też identyfikatora osoby, który pozwoliłby stwierdzić, czy skazany został policzony więcej niż raz po kolejnych wnioskach.

Wystarczy zmiana składu spraw, aby łączny procent się przesunął. Więcej wniosków dyrektorów może go podnieść, nawet jeśli sąd nadal tak samo ocenia każdy typ sprawy. Więcej wniosków składanych przy negatywnej prognozie może go obniżyć. Dlatego porównanie pojedynczych procentów traktuję jako początek pytań o praktykę, a nie jej wyjaśnienie.

Przy przygotowaniu wniosku o warunkowe zwolnienie statystyka nie zastąpi akt. Trzeba wiedzieć, co zawiera opinia z jednostki, jak udokumentowano pracę i terapię, co wydarzyło się od poprzedniej odmowy oraz jakie warunki skazany ma po wyjściu. Samo osiągnięcie ustawowego progu czasowego pozwala złożyć wniosek; nie załatwia kwestii prognozy.

Ile kary zostało w dniu zwolnienia

Przy tej analizie stale wraca pytanie o zwolnienia udzielane na krótko przed końcem kary. Czy w Łodzi zdarza się, że ktoś uzyskuje warunkowe zwolnienie, gdy zostało mu trzydzieści dni? Z dostępnych formularzy nie potrafię odpowiedzieć, jak często tak się dzieje w Łodzi, Piotrkowie albo Sieradzu. Nie ma w nich daty faktycznego wyjścia zestawionej z planowanym końcem kary.

Poniższy przykład jest celowo uproszczony i nie opisuje żadnego z analizowanych sądów. Pokazuje jedynie, jak wiele informacji ginie, kiedy liczymy same pozytywne decyzje.

W obu hipotetycznych sądach liczba uwzględnień jest identyczna. Jeżeli jednak w jednym do końca kary pozostaje każdorazowo 30 dni, a w drugim 365 dni, skala faktycznego skrócenia pobytu w izolacji różni się ponad dwunastokrotnie. Nie znaczy to, że drugi sąd lepiej orzeka; może rozpoznawać zupełnie inne sprawy. Tego przykładu nie należy też przeliczać wprost na oszczędności budżetowe.

Przy rzeczywistych danych potrzebne byłyby co najmniej dwie daty: postanowienia i opuszczenia jednostki. Jeśli sąd podejmie decyzję 60 dni przed końcem kary, a zwolnienie nastąpi 30 dni później, pobyt w zakładzie skróci się o 30 dni. Może się też zdarzyć, że osoba ma inny tytuł pozbawienia wolności i mimo pozytywnej decyzji w jednej sprawie nie wychodzi od razu.

Nie lekceważę zwolnienia udzielonego pod koniec kary. Nawet gdy do jej nominalnego końca zostało niewiele czasu, biegnie okres próby, mogą być nałożone obowiązki i może być wykonywany dozór. Przy zwykłej karze terminowej okres ten co do zasady nie może być krótszy niż dwa lata. To dla skazanego inna sytuacja prawna niż wyjście po odbyciu całej kary. [13]

Jakich dat brakuje

Aby sprawdzić skalę późnych zwolnień, potrzebny jest rozkład czasu pozostałego do końca kary: mediana, kwartyle i liczba osób zwolnionych w przedziałach do 30 dni, od 31 do 90 dni, od 91 do 180 dni, od 181 do 365 dni oraz później. Warto znać również część kary, której nie wykonano, i czas od pierwszej możliwej daty ubiegania się o WPZ do rzeczywistego wyjścia. Sprawy SDE powinny być liczone osobno.

Co jeszcze może zmieniać obraz

Warto sprawdzać nawet pozornie podobne rubryki. Sąd Okręgowy w Łodzi wykazał w dziale 7.1 70 spraw dotyczących wykonywania warunkowego zwolnienia, z czego 33 przekazano z innego sądu. W dziale 7.2 widnieją 52 uwzględnione rozstrzygnięcia. Nie ma tu sprzeczności: pierwszy dział opisuje inny zbiór spraw niż drugi. Sumowanie tych liczb lub uznanie ich różnicy za błąd sprawozdania prowadziłoby na manowce. [1]

Jak sprawdzić, co dzieje się po wydaniu decyzji

Kolejnym krokiem mogłyby być wnioski o udostępnienie danych posiadanych przez sądy, Ministerstwo Sprawiedliwości i Centralny Zarząd Służby Więziennej. Poniżej wskazuję zakres, który pozwoliłby wyjaśnić najważniejsze luki. To plan dalszego badania, nie opis pism już wysłanych. Do porównania wystarczą dane zbiorcze albo pozbawione identyfikatorów osobowych; nie są potrzebne nazwiska ani numery PESEL skazanych.

W pierwszym piśmie zapytałabym także, które z tych informacji są już rejestrowane i czy istnieje zestawienie w formacie pozwalającym je policzyć. Udostępnienie posiadanego pliku CSV lub XLSX to inna praca niż stworzenie od zera analizy wymagającej ręcznego przeglądu akt. Warto opisać te potrzeby oddzielnie.

Osobnego badania wymaga pytanie o powrót do przestępstwa. Odwołania warunkowego zwolnienia w danym półroczu mogą dotyczyć decyzji sprzed kilku lat i mieć różne przyczyny. Nie wolno dzielić ich przez liczbę nowych zwolnień z tych samych sześciu miesięcy i nazywać wyniku „recydywą”. Potrzebna byłaby grupa osób obserwowana przez podobny czas oraz jasne rozróżnienie między nowym prawomocnym skazaniem a innymi podstawami odwołania.

Dostępne sprawozdania pozwalają powiedzieć, jak często uwzględniano rozstrzygnięcia w wybranych sądach i jak bardzo wyniki się różniły. Nie pokazują skali zwolnień na ostatni miesiąc, liczby unikalnych osób opuszczających zakłady ani wszystkich powodów odmowy. Właśnie o te dane zapytałabym, zanim sformułuję ocenę praktyki łódzkich sądów.