Przekazanie samochodu lub sprzętu wojsku. Co wynika z decyzji i jakie prawa ma posiadacz

Na czym polega obowiązek oddania sprzętu

Podstawą jest przede wszystkim art. 628 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Przepis przewiduje oddanie posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych do używania na cele przygotowania obrony państwa, zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego. Obejmuje osoby fizyczne, przedsiębiorców i inne wskazane w ustawie podmioty. Świadczenia mogą służyć wojsku, lecz również innym jednostkom wykonującym wymienione zadania. [1]

Oddanie rzeczy w tym trybie nie przenosi jej własności na państwo. Posiadacz na pewien czas traci możliwość korzystania ze sprzętu. Dla przedsiębiorcy, który ma wykonać umowę przy użyciu tej maszyny, albo rodziny korzystającej z jednego samochodu jest to jednak realne ograniczenie. Zachowanie prawa własności nie rozwiązuje problemu dojazdów, wykonania zleceń ani bieżących kosztów.

Dlatego określenie „przepadek mienia” nie opisuje prawidłowo świadczenia rzeczowego. Przepadek, zajęcie egzekucyjne, wywłaszczenie i oddanie rzeczy do używania mają różne podstawy i skutki. W sprawach nieruchomości ustalam dodatkowo, czy chodzi o świadczenie rzeczowe, czy o zakwaterowanie wojska. Art. 628 ust. 4 wyłącza z omawianego trybu zakwaterowanie przejściowe Sił Zbrojnych. [1]

Obrona państwa może uzasadniać ograniczenia prawa własności. Nie daje jednak organowi dowolności w wyborze rzeczy i posiadacza. Znaczenie mają ustawowa podstawa ingerencji, jej cel, proporcjonalność oraz gwarancje ochrony prawnej wynikające m.in. z art. 31 ust. 3, art. 45 i art. 64 Konstytucji. Art. 84 i 85 przewidują ciężary publiczne i obowiązek obrony Ojczyzny, ale nie zastępują przepisów określających sposób ich nakładania. [8]

Decyzja i wezwanie mają różne skutki

W zwykłym postępowaniu dotyczącym świadczeń rzeczowych trzeba rozróżnić przygotowanie obowiązku i jego wykonanie. Decyzję wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, co do zasady na wniosek właściwego organu, np. szefa wojskowego centrum rekrutacji. Wniosek wojska jest podstawą uruchomienia procedury, lecz sam nie zastępuje decyzji kierowanej do posiadacza. [1, 2]

Przy czytaniu decyzji zwracam szczególną uwagę na art. 630 ust. 5. Pozwala on zobowiązać posiadacza do wykonania świadczenia bez odrębnego wezwania. Dokument może więc wiązać obowiązek wydania sprzętu z określonym zdarzeniem, na przykład ogłoszeniem mobilizacji. Czekanie na kolejną korespondencję będzie wtedy błędnym założeniem. [1]

Nagłówek „informacja”, „monit” albo „wezwanie” nie rozstrzyga jeszcze o skutkach pisma. Czytam przede wszystkim rozstrzygnięcie, pouczenie i odwołania do wcześniejszych decyzji. Jeżeli powstaje wątpliwość co do autentyczności dokumentu, sprawę można potwierdzić w urzędzie, korzystając z numeru podanego w jego oficjalnym serwisie.

Kto może zostać zobowiązany i jakie znaczenie ma leasing

Obowiązek świadczenia rzeczowego jest związany z posiadaniem mienia. Nie zależy od tego, czy adresat służył w wojsku, składał przysięgę albo może zostać powołany na ćwiczenia. Zwolnienie konkretnej osoby z obowiązku służby wojskowej nie oznacza samo przez się zwolnienia jej samochodu lub maszyny. Ochronę rzeczy ocenia się na podstawie przepisów o świadczeniach rzeczowych. [1]

Ustawa wiąże obowiązek z posiadaniem rzeczy. Przy leasingu, najmie albo dzierżawie ustalam więc, kto faktycznie włada sprzętem i na jakiej podstawie. Posiadacz nie zawsze jest właścicielem: art. 336 Kodeksu cywilnego obejmuje także posiadanie zależne. Wpis leasingodawcy w dowodzie rejestracyjnym nie wystarcza zatem do wniosku, że decyzja nie może dotyczyć korzystającego z samochodu. Organ powinien zbadać rzeczywisty stan posiadania. [7]

Przy sprzęcie finansowanym przez inną osobę lub instytucję należy zachować umowę, dokumenty przekazania i warunki ubezpieczenia. Trzeba też zawiadomić właściciela zgodnie z obowiązkami umownymi. Ani decyzja urzędu, ani samo wydanie rzeczy nie oznaczają automatycznego zawieszenia rat leasingowych lub kredytowych. To osobne zobowiązania, których rozliczenie wymaga sprawdzenia umowy i właściwych przepisów.

Jakie rzeczy są chronione przed tym obowiązkiem

Art. 628 ust. 5 zawiera katalog wyłączeń. Obejmuje on m.in. określone mienie instytucji publicznych i dyplomatycznych, chronione dobra kultury, miejsca kultu, wskazane placówki opiekuńcze i oświatowe oraz określone urządzenia telekomunikacyjne. Dla osoby prywatnej i przedsiębiorcy szczególne znaczenie mają trzy dalsze grupy. [1]

Pierwsza to przedmioty wyłączone spod egzekucji administracyjnej, jednak z wyjątkiem narzędzi prostych i środków transportowych. Wymaga to odczytania ustawy o obronie Ojczyzny łącznie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ochrona niezbędnych przedmiotów domowych, rzeczy związanych z niepełnosprawnością czy narzędzi potrzebnych do osobistej pracy zarobkowej ma ustawowe warunki i wyjątki. Nie można z samej niezbędności samochodu wyprowadzić pewnego zwolnienia. [1, 6]

Druga grupa obejmuje pojazdy samochodowe niedopuszczone do ruchu po drogach publicznych oraz używane wyłącznie do przewozu wewnątrz zakładu, po przedstawieniu odpowiednich dokumentów. Rzeczywistą niesprawność lub zmianę przeznaczenia należy wykazać; samo oświadczenie „pojazd nie nadaje się do wojska” może być niewystarczające. [1]

Trzecie wyłączenie dotyczy mocy produkcyjnych, naprawczych lub usługowych przedsiębiorcy. Ustawowa definicja w art. 2 pkt 17 wiąże je ze składnikami przeznaczonymi do działalności gospodarczej i niezbędnymi do realizacji zadań na rzecz obronności państwa w zakresie zabezpieczenia potrzeb Sił Zbrojnych. Samo ujęcie samochodu lub maszyny w ewidencji środków trwałych nie przesądza o zastosowaniu tego wyłączenia. Znaczenie ma funkcja danego składnika majątku i spełnienie warunków ustawowych. [1]

Jeżeli samochód jest jedynym środkiem dojazdu do leczenia, obsługuje osobę z niepełnosprawnością albo jego brak zagraża wykonaniu podstawowych usług, okoliczności te warto udokumentować już w postępowaniu. Mogą mieć znaczenie dla oceny konkretnej decyzji. Nie każda z tych okoliczności samodzielnie wyłącza możliwość nałożenia obowiązku.

Na jak długo można odebrać możliwość korzystania ze sprzętu

W czasie pokoju art. 629 przewiduje następujące podstawowe ograniczenia. [1]

Obowiązek można nałożyć najwyżej trzy razy w roku, przy czym świadczenie w wymiarze przewidzianym dla ćwiczeń wojskowych może wystąpić tylko raz. Do czasu świadczenia wlicza się czas potrzebny na dostarczenie i powrót rzeczy, ale nie więcej niż dwie godziny. Nie należy więc zakładać, że cały faktyczny czas dojazdu zawsze pomniejszy okres używania przez jednostkę. [1]

Są wyjątki. Limit jednorazowy nie dotyczy nieruchomości używanych na potrzeby rejestracji i kwalifikacji wojskowej. Art. 629 ust. 5 wyłącza wskazane ograniczenia czasu, częstotliwości i procedury przy używaniu mienia do zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Dlatego zdanie „wojsko zawsze musi oddać samochód po siedmiu dniach” byłoby nieprawdziwe. [1]

Oddzielnie ustala się roczne limity niezbędnych świadczeń. Na 2026 r. rozporządzenie MON przewiduje dla wskazanych w nim potrzeb ćwiczeń i sprawdzania gotowości mobilizacyjnej do 192 pojazdów samochodowych, 26 przyczep lub naczep i 15 maszyn z wyposażeniem. Dodatkowo przewidziano do 400 nieruchomości na potrzeby kwalifikacji wojskowej. Są to limity określonego wykorzystania w danym roku, a nie liczba potwierdzonych przejęć ani limit wszystkich decyzji planistycznych na wypadek wojny. [4]

Kiedy wezwanie oznacza obowiązek faktycznego wydania

Zgodnie z art. 631 wezwanie do wykonania świadczenia w zwykłym trybie opiera się na ostatecznej decyzji o przeznaczeniu rzeczy. Doręcza się je na 14 dni przed wykonaniem, z wyjątkiem sprawdzania gotowości mobilizacyjnej Sił Zbrojnych. Od wezwania nie przysługuje odwołanie. Nadaje mu się rygor natychmiastowej wykonalności w terminie w nim określonym. [1]

Na tym etapie trzeba ustalić konkretny termin i miejsce przekazania. Rygor natychmiastowej wykonalności odnosi się do terminu wskazanego w wezwaniu; nie musi oznaczać wydania rzeczy w chwili odebrania koperty. Nie daje jednak podstaw do samodzielnego przesunięcia tego terminu. Rozmowa z urzędem albo wysłanie pisma z zastrzeżeniami nie zastępują rozstrzygnięcia, które zmieniałoby obowiązek.

Jeżeli posiadacz nie może dostarczyć rzeczy, § 19 rozporządzenia z 29 sierpnia 2024 r. nakazuje mu niezwłocznie zawiadomić zarówno wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, jak i jednostkę mającą przyjąć sprzęt, oraz podać przyczyny. Awarię, wypadek lub inną przeszkodę należy poprzeć dokumentami. Zawiadomienie nie jest równoznaczne z uzyskaniem zwolnienia. [2]

Odwołanie i kontrola sądu administracyjnego

Od decyzji o przeznaczeniu rzeczy przysługuje odwołanie do wojewody, składane za pośrednictwem organu, który ją wydał. Termin wynosi 14 dni od doręczenia. Dlatego proszę o pismo wraz z kopertą, potwierdzeniem odbioru albo dokumentem doręczenia elektronicznego. Data w nagłówku decyzji nie wystarcza do obliczenia terminu. Telefoniczne zgłoszenie sprzeciwu nie zastępuje odwołania. [1, 5]

Co do zasady terminowo wniesione odwołanie wstrzymuje wykonanie decyzji, ale art. 130 Kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje wyjątki, m.in. nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności. Nie wolno mylić tej reguły z wykonalnością późniejszego wezwania. Jeżeli decyzja jest wykonalna mimo odwołania, trzeba osobno ocenić podstawę rygoru oraz możliwość uzyskania wstrzymania wykonania. [5]

Po rozstrzygnięciu wojewody możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, co do zasady w terminie 30 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem wojewody. Wyłączenie skargi dotyczące powołania na ćwiczenia wojskowe nie jest wyłączeniem sądowej kontroli decyzji o świadczeniu rzeczowym. To różne postępowania. [1, 9]

Wniesienie skargi do WSA samo w sobie nie zatrzymuje wykonania decyzji. Jeżeli potrzebne jest wstrzymanie, oceniam także przesłanki z art. 61 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niebezpieczeństwo znacznej szkody albo trudnych do odwrócenia skutków trzeba pokazać na konkretnych dokumentach. W sprawie przedsiębiorcy mogą to być umowy, terminy dostaw i dane dotyczące rzeczywistej możliwości zastąpienia sprzętu. Samo stwierdzenie, że samochód jest potrzebny do pracy, może nie wystarczyć. [9]

Jeżeli termin odwołania upłynął, trzeba sprawdzić prawidłowość doręczenia i ewentualne podstawy przywrócenia terminu. Wniosek o przywrócenie wymaga uprawdopodobnienia braku winy, złożenia w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody i jednoczesnego wniesienia odwołania. Nie jest to dodatkowe siedem dni dostępne każdemu, kto zmienił zdanie. [5]

Co można zakwestionować w decyzji

Analizując podstawy odwołania, porównuję ustalenia organu z dokumentami dotyczącymi rzeczy i jej posiadania. Art. 7, art. 77 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego wymagają wyjaśnienia istotnych faktów i uzasadnienia decyzji. Strona może przedstawiać dowody i co do zasady przeglądać akta. Dostęp do części materiałów może być ograniczony, między innymi ze względu na ochronę informacji niejawnych. [5]

Znaczenie mogą mieć zwłaszcza:

• błędne wskazanie posiadacza, numeru rejestracyjnego, numeru VIN albo innego oznaczenia rzeczy;
• pominięcie ustawowego wyłączenia lub dokumentów potwierdzających stan techniczny;
• brak wyjaśnienia przydatności sprzętu do wskazanych potrzeb;
• nieprecyzyjny zakres obowiązku, szczególnie przy przeznaczeniu tylko części nieruchomości;
• naruszenie właściwości organu, zasad doręczenia lub prawa strony do udziału w postępowaniu.

Rozporządzenie przewiduje możliwość oględzin. Jeżeli ujawnią nieprzydatność rzeczy, organ powinien odstąpić od nałożenia obowiązku, a w określonych sytuacjach uchylić wcześniejszą decyzję. Sam brak oględzin nie przesądza jednak automatycznie o wadliwości każdej sprawy: trzeba ocenić, czy bez nich organ miał dostateczne dowody. [2]

Przepisy nakazują również uwzględniać równomierne obciążenie posiadaczy w gminie, lecz wyłączają tę zasadę przy przeznaczeniu rzeczy ruchomych na potrzeby etatowe Sił Zbrojnych. Wojskowe wnioski korzystają z pierwszeństwa. Nie ma zatem prostej reguły, że organ musi najpierw sięgnąć po sprzęt najbogatszego przedsiębiorcy albo zawsze zaakceptować rzecz zastępczą zaproponowaną przez stronę. [2]

Przykładem znaczenia tych ustaleń jest wyrok WSA w Szczecinie z 29 maja 2025 r., II SA/Sz 228/25, uchylający decyzje obu instancji dotyczące pomieszczeń magazynowych przeznaczonych na świadczenia rzeczowe. Spór obejmował między innymi posiadanie obiektu i możliwość wydzielenia 19 000 m² z centrum dystrybucyjnego. Zagadnienia te omówiono w glosie opublikowanej w „Wojskowym Przeglądzie Prawniczym”. Orzeczenie dotyczące określonego magazynu nie daje gotowej odpowiedzi w sprawie samochodu. Pokazuje natomiast, dlaczego organ musi ustalić, czy obowiązek skierowano do właściwej osoby i czy dokładnie oznaczono jego przedmiot. [10]

Przekazanie sprzętu wymaga dokumentacji

Rzecz należy oddać w stanie przydatnym do użytku i z dotyczącymi jej dokumentami. Rozporządzenie określa także wymagania techniczne: m.in. sprawność narzędzi i urządzeń, niezbędne wyposażenie oraz pełne zbiorniki paliwa i materiały eksploatacyjne przy wskazanych środkach transportowych i maszynach. Przewiduje również kierowców, operatorów i załogi. Trzeba zatem ustalić dokładny zakres obowiązku dotyczącego sprzętu i ewentualnych świadczeń osobistych; wydanie pojazdu nie oznacza samo przez się powołania jego posiadacza do służby wojskowej. [1, 2]

Przy przekazaniu znaczenie ma nie tylko potwierdzenie, że jednostka odebrała rzecz. Upoważniona osoba powinna sprawdzić jej tożsamość, dokumenty, wyposażenie i stan techniczny oraz określić wartość szacunkową. Posiadacz powinien otrzymać poświadczenie oddania i zaświadczenie o dostarczeniu lub udostępnieniu rzeczy. Informacja o terminie i miejscu zwrotu jest przekazywana w przewidzianym przepisami zawiadomieniu. Dokumenty te będą później podstawą rozliczenia. [2]

Praktycznie warto przygotować:

• zdjęcia rzeczy wykonane przed przekazaniem, szczególnie istniejących uszkodzeń i elementów wyposażenia;
• zapis przebiegu, motogodzin, poziomu paliwa i płynów, liczbę kluczyków oraz numery identyfikacyjne;
• dokumentację serwisową, faktury za istotne naprawy i wyposażenie oraz dowody wartości;
• kopię dokumentu przekazania z datą, godziną i oznaczeniem jednostki odbierającej.

Zdjęcia własnego sprzętu najlepiej wykonać przed wjazdem na teren wojskowy. Dokumentując późniejszy odbiór, należy respektować obowiązujące w danym miejscu ograniczenia fotografowania i uzgodnić sposób utrwalenia uszkodzeń. Nie należy podpisywać oświadczenia o stanie technicznym, którego nie sprawdzono. Jeśli opis jest niepełny, trzeba zgłosić konkretne zastrzeżenia i zachować ich kopię.

Ryczałt za używanie i odszkodowanie za szkodę

To dwa różne rozliczenia. Ryczałt z art. 634 jest należnością za używanie przedmiotu świadczenia, powiązaną ustawowo ze szkodą wynikającą z dostarczenia rzeczy i jej amortyzacją. Wypłaca go jednostka, na której rzecz wykonano świadczenie. W czasie pokoju rozporządzenie przewiduje wypłatę z dniem zakończenia świadczenia. [1, 2]

Stawki określa załącznik nr 8 do rozporządzenia z 29 sierpnia 2024 r. Podlegają one corocznej waloryzacji. Przy samochodach osobowych, motocyklach i motorowerach załącznik odsyła do przepisów dotyczących zwrotu kosztów używania prywatnych pojazdów do celów służbowych. Dla samochodów ciężarowych znaczenie ma m.in. ładowność, a dla innych rzeczy właściwa kategoria. Podanie jednej uniwersalnej „stawki za zabrany samochód” byłoby więc mylące. [2]

Przy rozliczeniu sprawdzam kategorię sprzętu, podstawę stawki, waloryzację oraz okres i sposób naliczenia należności. W rozliczeniu za 2026 r. samo przepisanie kwoty z pierwotnego załącznika z 2024 r. może prowadzić do błędnego wyniku.

Osobno oceniam koszty, które posiadacz poniósł poza samym udostępnieniem rzeczy: raty leasingowe, wynajem sprzętu zastępczego, utracony zarobek czy roszczenia kontrahenta. Ryczałt nie gwarantuje ich pełnego pokrycia. Dochodzenie dodatkowych kwot wymaga ustalenia podstawy odpowiedzialności, szkody i związku przyczynowego. Inaczej będzie oceniane prawidłowe wykonanie ustawowego obowiązku, a inaczej bezprawne działanie organu albo nieterminowy zwrot uszkodzonego sprzętu. Sam art. 361 Kodeksu cywilnego nie tworzy odpowiedzialności za każdy niekorzystny skutek przekazania rzeczy. [7]

Jeżeli przedsiębiorca nie wykonał zlecenia z powodu przekazania samochodu, wartość niezrealizowanej faktury nie jest jeszcze wysokością utraconego zysku. Trzeba uwzględnić koszty, których nie poniósł, możliwość wykonania zlecenia w inny sposób oraz przyczynę niewykonania. Do takiej oceny potrzebne są umowy, korespondencja z kontrahentem i rachunki dotyczące rozwiązań zastępczych.

Uszkodzenie lub utrata sprzętu

Jednostka powinna używać rzeczy zgodnie z jej właściwościami i przeznaczeniem oraz ponosić zwykłe koszty utrzymania. Odpowiada za utratę lub uszkodzenie, a także za szkody związane z niewłaściwym używaniem. Ustawa przewiduje ponadto odpowiedzialność za nieterminowy zwrot i naprawy wykonywane po tym terminie wskutek uszkodzeń powstałych podczas używania. Nie obejmuje ona normalnego zużycia wynikającego z prawidłowej eksploatacji. [1]

Przy zwrocie ocenia się stan techniczny i sporządza dokumentację. W razie rozbieżności posiadacz albo jednostka mogą powołać na swój koszt rzeczoznawcę. Wynik oceny, opis uszkodzeń i ewentualna opinia powinny znaleźć się w protokole; można dołączyć zdjęcia. Pojazdy i maszyny objęte odpowiednim przepisem zwraca się z taką ilością paliwa i materiałów eksploatacyjnych, z jaką je dostarczono. [2]

Co do zasady odszkodowanie przyznaje się na wniosek posiadacza. W czasie pokoju przy niemożności zwrotu z powodu utraty albo zniszczenia, w sytuacji wskazanej w § 22 ust. 5 rozporządzenia, następuje to niezwłocznie z urzędu. Także wtedy warto uzyskać pisemne potwierdzenie zdarzenia i przedstawić dowody wartości. Odszkodowanie nie musi odpowiadać cenie fabrycznie nowego zamiennika: rozporządzenie odwołuje się do ubytku wartości i cen rynkowych z dnia rozpatrywania wniosku. [2]

Kwotę pomniejsza się o wypłacone odszkodowanie ubezpieczeniowe. Nie można z góry zakładać, że każdą szkodę pokryje polisa AC; zakres ochrony wynika z umowy ubezpieczenia. Przyznanie kwoty przez jednostkę nie zamyka drogi do jej zakwestionowania przed sądem. Roszczeń odszkodowawczych dochodzi się co do zasady przed sądem powszechnym w postępowaniu cywilnym. To odrębna droga od skargi do WSA na decyzję o przeznaczeniu mienia. [2, 7]

Terminy zgłoszenia szkody i przedawnienia roszczeń

W czasie pokoju § 27 rozporządzenia przewiduje 12 miesięcy na zgłoszenie wniosku o odszkodowanie, licząc od otrzymania poświadczenia zwrotu albo protokołu oceny stanu technicznego wskazanego w przepisie. Ustalenie wysokości odszkodowania powinno nastąpić najpóźniej w ciągu 30 dni od zgłoszenia wniosku. [2]

Niezależnie od tego art. 633 ust. 6 ustawy przewiduje przedawnienie określonych w nim roszczeń przeciwko biorącemu rzecz z upływem roku od jej zwrotu. Daty istotne dla obu terminów mogą się różnić. Nie należy zakładać, że zwykły wniosek do jednostki, reklamacja albo dalsza korespondencja automatycznie przerywają bieg przedawnienia cywilnego. Przy braku zwrotu trzeba osobno ustalić właściwy reżim i początek biegu terminów. [1, 7]

Przy szkodzie ustalam obie daty osobno i od początku sprawdzam, czy konieczne będzie skierowanie sprawy do sądu. Dalsza wymiana pism z jednostką może trwać, mimo że termin przedawnienia nadal biegnie. Dokumentację uszkodzeń i kosztów warto więc zbierać od razu, bez czekania na zakończenie korespondencji.

Sprzedaż sprzętu i późniejsza zmiana okoliczności

Decyzja o przeznaczeniu rzeczy nie ustanawia sama w sobie ogólnego zakazu sprzedaży. Po wydaniu decyzji ostatecznej art. 632 nakazuje jednak zawiadomić wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o rozporządzeniu rzeczą w terminie 30 dni. Rozporządzenie przewiduje uchylenie decyzji m.in. przy zmianie posiadacza, utracie lub odpowiednio poważnym uszkodzeniu rzeczy oraz ustaniu potrzeby świadczenia. [1, 2]

Po sprzedaży należy zatem przekazać urzędowi dokumenty i doprowadzić do formalnego uporządkowania sprawy. Samo przekonanie, że urząd dowie się wszystkiego z rejestru pojazdów, nie zastępuje obowiązku informacyjnego. Nowej decyzji wobec innej osoby nie należy też wywodzić wyłącznie z tego, że samochód był wcześniej objęty planem.

Rzeczywista sprzedaż, awaria albo utrata sprzętu wymagają udokumentowania i formalnego uporządkowania obowiązku. Pozorna umowa lub ukrycie rzeczy nie zastępują zakwestionowania decyzji i mogą prowadzić do osobnej oceny odpowiedzialności.

Odmowa przekazania może prowadzić do przymusu i odpowiedzialności

Za uchylanie się od świadczenia rzeczowego lub niezawiadomienie o rozporządzeniu mieniem art. 683 przewiduje areszt albo grzywnę. Odpowiedzialność obejmuje również umyślne utrudnianie lub uniemożliwianie wykonania świadczenia. Wymierzenie kary wymaga właściwego postępowania i ustalenia przesłanek odpowiedzialności; sama decyzja urzędu nie jest orzeczeniem kary. [1]

Ustawa przewiduje także mechanizm przymusowego doprowadzenia przez Policję, stosowany odpowiednio na podstawie art. 631 ust. 6 w związku z art. 620 ust. 6. Wykonanie obowiązku może wiązać się z przymusem administracyjnym. Zakres dopuszczalnych działań trzeba oceniać w konkretnym trybie egzekucji; nie wynika z tego dowolne uprawnienie każdej osoby w mundurze do zabrania pojazdu bez podstawy i dokumentacji. [1, 6]

Złożenie odwołania lub skargi jest korzystaniem z prawa do ochrony. Nie należy utożsamiać go z uchylaniem się od obowiązku. Trzeba jednak równolegle ustalić, czy dane rozstrzygnięcie pozostaje wykonalne i czy uzyskano jego formalne wstrzymanie.

Co zmienia mobilizacja lub wojna

W razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny podstawowe znaczenie mają art. 638–640. Rzeczy podlegają wtedy zwrotowi po ustaniu potrzeby ich używania. Nie obowiązuje ogólna gwarancja oddania pojazdu po 48 godzinach lub siedmiu dniach. Decyzji o nałożeniu obowiązku nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności w określonym w niej terminie, a w szczególnych sytuacjach obowiązek może być nałożony również przez obwieszczenie lub w inny przewidziany ustawą sposób. [1]

Odrębne rozporządzenie z 28 sierpnia 2024 r. reguluje ten tryb. Wzór decyzji przewiduje odwołanie do wojewody w terminie 14 dni, ale bez wstrzymania wykonania wskutek samego jego wniesienia. Zachowane są też zasady dokumentowania przekazania, zwrotu i szkody. Nie oznacza to jednak, że każda procedura wygląda tak samo jak przy planowych ćwiczeniach. [3]

Ryczałt wypłaca się w tym trybie nie później niż w ostatnim dniu miesiąca za każdy dzień wykonywania świadczenia. Wniosek o odszkodowanie składa się w ciągu 12 miesięcy od dnia ustalonego według § 10 ust. 2 tego rozporządzenia, z uwzględnieniem zwrotu, zawiadomienia o jego niemożności lub wskazanych tam przeszkód. Wniosek spóźniony pozostawia się bez rozpatrzenia. Rozporządzenie przewiduje również drogę sądową. [3]

Uchylanie się od świadczenia rzeczowego podczas mobilizacji lub wojny jest zagrożone na podstawie art. 689 karą pozbawienia wolności do trzech lat. Ten sam przepis dotyczy wskazanego w nim naruszenia obowiązku informacyjnego oraz utrudniania lub uniemożliwiania świadczenia. Oceny tych sytuacji nie można opierać wyłącznie na zasadach dotyczących czasu pokoju. [1]

Jak postąpić po otrzymaniu pisma

Ocenę sprawy zaczynam od pełnej korespondencji i dat doręczeń. Ustalam, czy nadal można odwołać się od przeznaczenia rzeczy, czy trzeba już ocenić wykonanie wezwania, a może problem dotyczy zwrotu sprzętu lub rozliczenia szkody. Każdy z tych etapów wymaga innego działania.

Na konsultację warto przygotować całe pismo z potwierdzeniem doręczenia, wcześniejsze decyzje i wezwania, dokumenty własności lub posiadania oraz umowę leasingu albo najmu. Potrzebne są także dokumenty dotyczące stanu technicznego i rzeczywistego wykorzystania sprzętu. Jeżeli rzecz została już wydana, proszę również o poświadczenie przekazania, dokumentację zwrotu i dowody szkody.

Dopiero na tej podstawie można odpowiedzialnie ocenić, czy istnieją podstawy do podważenia obowiązku i jakiego rozstrzygnięcia można się domagać. Zapewnienie, że decyzja jest „tylko ewidencyjna”, nie wystarcza. Jej znaczenie wynika z treści dokumentu i etapu postępowania.

Podstawy prawne i źródła

[1] Ustawa z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 825 ze zmianami; w szczególności art. 2 pkt 17, art. 122, art. 618–622, art. 628–640, art. 683 i art. 689. Tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu, aktualizacja 16 września 2026 r. Otwórz źródło

[2] Rozporządzenie Rady Ministrów z 29 sierpnia 2024 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju, Dz.U. poz. 1387; w szczególności § 5–10, § 17–31 i załącznik nr 8. Otwórz źródło

[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z 28 sierpnia 2024 r. w sprawie świadczeń osobistych i rzeczowych na rzecz obrony w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, Dz.U. poz. 1354; w szczególności § 3, § 7–14 i załącznik nr 3. Otwórz źródło

[4] Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 24 lipca 2025 r. w sprawie niezbędnych świadczeń rzeczowych w 2026 r. na rzecz obrony, Dz.U. poz. 1025. Otwórz źródło

[5] Kodeks postępowania administracyjnego; w szczególności art. 7–10, art. 57–60, art. 73–74, art. 77, art. 107–108, art. 129–130 i art. 135. Otwórz źródło

[6] Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; w szczególności art. 8 oraz przepisy o egzekucji obowiązków niepieniężnych. Otwórz źródło

[7] Kodeks cywilny; w szczególności art. 6, art. 118 i następne, art. 336–338, art. 361–363 oraz przepisy o odpowiedzialności za wykonywanie władzy publicznej. Otwórz źródło

[8] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej; art. 31 ust. 3, art. 45, art. 64, art. 84 i art. 85. Otwórz źródło

[9] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; w szczególności art. 3, art. 52–54 i art. 61. Otwórz źródło

[10] Wyrok WSA w Szczecinie z 29 maja 2025 r., II SA/Sz 228/25, oraz omówienie: M. Konarski, Glosa do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 29 maja 2025 r., II SA/Sz 228/25, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2026, nr 2, s. 88–99. Sentencja i fragment uzasadnienia: Otwórz źródło. Glosa: Otwórz źródło